Stolpersteine Hein Keverweg 1 onthuld

Op 4 mei 2023 werden in Laren 29 Stolpersteine (Struikelstenen) onthuld bij het Stolpersteine Monument op de Hein Keverweg (achter Singer) in Laren. Op deze plek stond vroeger Pension 'De Hoeve', waar in de Tweede Wereldoorlog dertig Joden ondergedoken zaten. De meesten werden uiteindelijk na verraad ontdekt. De enige nabestaande is Leonard Vis, 92 jaar. Hij woont in  Canada en kwam op 4 mei naar Laren om het monument met de 29 struikelstenen te onthullen en een speech te houden op de Brink tijdens de jaarlijkse dodenherdenking in Laren. Een voor Nederland unieke gebeurtenis! 

Een van de belangrijkste onderduikadressen tijdens de Tweede Wereldoorlog was ongetwijfeld ‘De Hoeve’ aan de Hein Keverweg 1 te Laren. Het pand werd in 1943 gehuurd door de joodse magnetiseur Ies Bleekrode, die gemengd gehuwd was. 

De joodse Ies Bleekrode en zijn vrouw Els Garms besloten in zijn pension al vroeg in de oorlog om joodse onderduikers in huis te nemen. Ies was joods, maar zijn vrouw Els niet. Ies werd dus half jood verklaard en hoefde geen ster te dragen en was veilig voor vervolging. In juni 1943 woonden ze nog in Villa Senang in Huizen, maar met uiteindelijk 23 onderduikers werd het er te vol. Naast Leonard Vis en Max Mot zaten er familieleden van Ies Bleekrode ondergedoken. Samen met de Huizer verzetsstrijders Jan van Reijendam en Jan Kappelhof werd gezocht naar een nieuw pand. Dit werd vanaf maart 1943 pension De Hoeve aan de Hein keverweg 1 te Laren; een leegstaand retraiteoord van de Nederlands Hervormde kerk. De verhuiswagen van Banis bracht hun bezittingen vooruit en op een vroege ochtend liepen de onderduikers over de heide naar Laren. Dat lukte. Omdat er meer ruimte was in De Hoeve en ook extra inkomen nodig was kwamen er in Laren nog nieuwe onderduikers bij. De nieuwe onderduikers waren niet familie van Bleekrode, maar joodse mensen uit de betere middenstand. In totaal waren er 32 onderduikers. Bleekrode was een zeer ondernemende figuur. Hij had niet alleen zelf onderduikers, hij verstrekte ook persoonsbewijzen en voedselbonnen aan anderen. In september 1943 werd in Haarlem op een vrouw die daar onderduikers hielp het adres van Bleekrode gevonden. Als gevolg daarvan vielen op 30 september 1943 twee jodenjagers van de Haarlemse Inlichtingendienst (Faber en Willemsen) 'De Hoeve' binnen. Zij hadden de Larense politie de omgeving laten afzetten. Bleekrode was door de Larense politie gewaarschuwd dat er binnen een half uur een inval zou komen. De onderduikers wensten niet te vluchten. Wisten ook niet waarheen, want zij kwamen nooit buiten. Zij verstopten zich op de schuilplek, maar werden al snel gevonden. Dertig onderduikers werden gearresteerd en met weer de verhuiswagen van Banis afgevoerd. Ed Mathijse wist op tijd De Hoeve te verlaten. Ze werden afgevoerd naar Haarlem en vervolgens naar de Hollandsche Schouwburg. Vanuit daar getransporteerd naar Westerbork. De13-jarige Leonard Vis wist uit de trein te springen in Amsterdam, Ruth Guth overleefde Theresienstadt en de andere onderduikers werden allemaal vermoord in Auschwitz.

Op 13-jarige leeftijd kwam Leonard Vis als onderduiker hier terecht. Hij wist uiteindelijk na de razzia te ontkomen en heeft de oorlog overleefd. Hij is geëmigreerd naar Canada.  Nu geeft hij les op scholen over de Holocaust en de gevaren van antisemitisme in de samenleving. 

Ies en zijn vrouw kregen hulp van lokale verzetsmensen. Om ruim dertig mensen van voedsel te voorzien was een heel netwerk aan leveranciers nodig.

Leonard Vis (89 jaar): ‘We werden telefonisch gewaarschuwd door de Larense politie. Waar we heen moesten zeiden ze niet. Je wist niet waar je was, ik was van Huizen naar Laren verhuisd en net 13 jaar…wie kende je in die buurt en die mensen uit Amsterdam helemaal? Waar moest je heen’? 

Na de razzia op 30 september 1943 zijn Ies Bleekrode en zijn vrouw Els Garms brodeloos geworden. Het verzet weet dat 'De Hoeve' niet langer een veilige haven voor onderduikers is, dus vanuit deze hoek valt dan ook niet langer op klandizie te rekenen. Om het bedrijf voort te zetten verschijnen er weer regelmatig advertenties in de Gooi-en Eemlander, waarin het pension onder de aandacht gebracht wordt. 

Leonard Vis: ‘Ies Bleekrode had van de ondergrondse een groot huis gekregen op de Hein Keverweg 1. Al snel kwamen zijn broer en 3 zusjes naar Laren bij hem onderduiken. Onze contactman was Jan van Rijendam uit Huizen (hier zat mijn zusje ondergedoken). Hoewel Liesbeth een heel aardige vrouw was, kreeg Bleekrode, toen hij beter in de slappe was kwam te zitten, een vriendin. Deze vriendin kwam ook gewoon bij ons over de vloer. Zijn familie bezwoer hem de verhouding te beëindigen. Toen hij het uitmaakte heeft deze vrouw ons verraden. Carel Faber de beruchte SD-rechercheur, die is overleden in Duitsland, was een van de twee die de leiding hadden tijdens de razzia. We werden 15 minuten van te voren door de politie gebeld met het bericht dat we verraden waren. We hadden geen idee waar we naartoe moesten (dat had de politie van Laren ons niet verteld). Een man is ontsnapt, hij had een niet-joodse verloofde in Amsterdam. Wij wachtten rustig af en deden niet eens de moeite om ons te verstoppen in de schuilplaats. De Larense politie had de buurt afgezet en nadat Faber het enorme gezelschap zag, liet hij de politie een verhuiswagen bestellen van Banis Transport uit Laren. Hierin zijn we afgevoerd naar Amsterdam’.

 Op 30 september 1943 zette de Larense politie de omgeving van het huis af. Twee SD-ers, onder wie de beruchte gebroeders Faber, arresteerden vervolgens alle onderduikers. Zij toucheerden f 7,50 per opgepakte jood.

Er zijn Stolpersteine gelegd voor de volgende slachtoffers:

Rachel Vogel-Bleekrode (24 mei 1887 - 22 oktober 1943)

Abraham Vogel (14 januari 1877 - 22 oktober 1943)

Regina Bleekrode (27 maart 1898 - 22 oktober 1943)

Paul Bleekrode (23 augustus 1923 - 31 maart 1944)

Eva Gobits-Bleekrode (9 januari 1906 - 22 oktober 1943)

Robert Sem Gobits (29 april 1931 - 22 oktober 1943)

Samuel Bleekrode (17 juni 1893 - 11 februari 1944)

Vrouwtje Bleekrode-Presser (28 oktober 1892 - 11 februari 1944)

Jacob Eliazer Boas (11 februari 1901 - 31 maart 1944)

Esther Boas-van Kollem (23 februari 1901 - 22 oktober 1943)

Selma Marie Boas (26 juli 1924 - 22 oktober 1943)

Mary Boas (30 april 1929 - 22 oktober 1943)

Maurits van Kollem (18 mei 1914 - 31 maart 1944)

Selma Jeannette van Kollem-van der Sluis (24 juni 1917 - 22 oktober 1943)

Benjamin van der Sluis (28 september 1886 - 22 oktober 1943)

Esther Knoop (18 november 1882 - 22 oktober 1943)

Rachel Vles-Knoop (3 september 1885 - 22 oktober 1943)

Flora Mathijse-Leefman (12 februari 1880 - 22 oktober 1943)

Netty Mathijse 8 augustus 1925 - 22 oktober 1943)

Maurits Duveen (13 juli 1897 - 22 oktober 1943)

Julia D.  Duveen-Cheim (17 december 1901 - 22 oktober 1943)

Samuel Ikkersheim (11 juni 1895 - 31 maart 1944)

Sara Ikkersheim-Sarphatie (12 mei 1898 - 22 oktober 1943)

Willem Daniël Ikkersheim (6 augustus 1927 - 31 maart 1944)

Meijer Max Mot (10 september 1920 - 31 maart 1944)

Meijer Jacob Polak (31 mei 1898 - 31 maart 1944)

Reina Sophia Polak-Samuels (21 mei 1898 - 22 oktober 1943)

Baruch Lopes de Leao Laguna (16 februari 1864 - 19 november 1943)

Clara van Kollem (23 oktober 1906 - 22 oktober 1943)

Bron: Herinneringsbomen Laren (Alle informatie over de Hoeve en zijn onderduikers is afkomstig van Aaldrik Hermans en uit zijn boek "Ies Bleekrode en zijn 32 joodse onderduikers".)